Anno 2020 is tabak een verguisde plant, maar tot de jaren 70 was dat even anders.  Zeker in tijden van schaarste en rantsoenering  waren tabak en afgeleide producten een hoogst begeerd genotsmiddel.
In de Tweede Wereldoorlog was dat niet anders.  De tabak en sigaretten werden zeldzaam en op den duur kreeg elke man maar 120 gr tabak of 120 sigaretten per maand. Voor de echte rokers was dat veel te weinig, ze zochten naar een noodoplossing. 

  beeld van Paal rond de eeuwwisseling (postkaart afgestempeld in 1902, de foto is dus ouder)

  Paal rond 1870,  oprichting van de Harmonie (uit:  '100 jaar Harmonie Paal', Henri Jamar)

  Paal is een van de bloeiendste gemeenten van de Limburgse Kempen. Sinds mensenheugenis was het een van de oude “buytinghen van Beeringen”. Tot op het einde van de XVIII e eeuw was zijn lot dan ook nauw verbonden met dat van de nabijgelegen veldstede. Rond 1870 telde de dorpskom slechts enkele stenen huizen rondom de fraaie kerk die in 1862 werd herbouwd. Meer van het dorpsplein verwijderd, langs de hoofdwegen naar Diest, Beringen en Tessenderlo vond men witgekalkte hoevetjes met strooien zadeldak.

Een oarig hèt is gien oarighèd.  Waarom kennis van het Oud-Buitings ongemeen belangrijk is op Valentijnsdagen.

Al in 1381 schreef ene Geoffrey Chaucer (die van Canterbury Tales, weet je nog ?):  “For this was on seynt Valentynes day, whan every foul cometh ther to chese his mate” (elke vogel kiest op Valentijnsdag zijn partner).
Let wel, lees goed:  er staat ‘foul’ en niet ‘fool’ .  Foul was het Oud-Engelse woord voor vogel en daarmee lijkt zijn versje heel erg op ons oudst bekende Nederlandse liefdesversje “hebban olla uogala nestas hagunnan” (alle vogels zijn begonnen met hun nest).  Blijkbaar zorgt de vroege lente bij meerdere diersoorten voor een opborrelende paardrift.  Ook voor onze lokale wolven is de paartijd aangebroken.  Spannend !

Zelfs voor u, beste lezer, lijkt het moment gekomen en de commercie rond Sint Valentijnsdag zorgt ervoor dat u het zeker niet vergeet. 

Vereniging met traditie

Onze Harmonie 'Hoop in de Toekomst' werd 150 jaar geleden opgericht en is sindsdien een van de oudste en meest actieve verenigingen van ons dorp.
Paalonline werkte de voorbije 15 jaar herhaaldelijk samen met onze muziekvereniging bij de organisatie van allerlei activiteiten en projecten zoals “De Grootste Palenaar”en “De Herdenking van WO1 en WO2”.
Telkens konden we ervaren dat heel wat aanwezigen, vooral de nieuwkomers in Paal, aangenaam verrast waren door het muzikaal gehalte van de Harmonie.
Jonge muzikanten gezocht !

Uit een fotoalbum van Stans Diepvens konden we deze groepsfoto vissen.  Naar alle waarschijnlijkheid was het de eerste samenkomst van de pas opgestarte bond van gepensioneerden in Paal.
Zoals je kunt zien was het decor de speelplaats van de Lagere Jongensschool.
Van voor in het midden, met aktentasje, de afgevaardigde uit Hasselt.  Links naast hem medestichter Louis Hermans (toen nog lang geen burgemeester) en rechts naast hem medestichter Gust Peters.

“Ocherme menneke ! Hóu hemme ze óch wie’r oangetucheld !”

Oantuchelen komt volgens mij van aantuigen, het vervoersmiddel, bv. een paard, van het nodige getuig voorzien. De uitgang –elen en -eren wordt in het Nederlands gebruikt voor zogenaamde frequentatieve werkwoorden, om een herhaalde of intensieve handeling uit te drukken. Het zelfstandig naamwoord tuchel zou dan gewoon rechtstreeks van tuchelen afgeleid zijn, zoals kriebel van kriebelen.
Je weet toch wat tuchel is ? Bazaar ! Boecht ! Roemmel ! Hannekesnest ! Bulle ! Nest ! Brol ! Kammelot !
Op de foto links:  verstandige mensen gooien hun tuchel voor een paar centjes op straat,  zo krijgt het een tweede leven bij een zorgzame verzamelaar.

Vorige aflevering brachten we het relaas van de neergestorte Messerschmitt in het veld naast de familie Aerts-Thys. Nu het hele oorlogsverhaal, Elza vertelt… Op 10 mei 1940 woonde dit jonge gezin op de Klitsberg 13 in Paal.

Vader Frans werkte als controleur op de zwarte stoomtram. Het gezin had vijf jonge kinderen: Leon, 10 jaar, Alexander en Felis 8, Maria 3 en Elza amper 1 jaar; moeder Stefanie was hoogzwanger… later komen er nog  4 kinderen bij.  De ochtend van 10 mei zat de schrik er goed in en alles werd voorbereid om te vluchten. Gepakt en  gezakt stonden ze klaar om zo vlug mogelijk te vertrekken

De zwarte stoomtram reed nog onregelmatig op dat ogenblik, maar Frans wist wanneer er een tram naar Diest zou rijden. Van ver zag hij hem afkomen. Hij liet de tram speciaal voor de deur stoppen. Iedereen stapte in, richting Diest. Daar namen ze de trein naar Brussel, overstappen en dan in één keer naar Parijs. In Parijs namen ze de vluchtelingentrein  naar het Zuiden van Frankrijk. Na verscheidene dagen rijden kwamen ze in Toulouse aan. Ze werden er opgevangen door diensten van het Rode Kruis en overgebracht naar een klein dorpje.  In de verte zagen ze Lourdes liggen. Ze werden gehuisvest in een woning in het dorp. In de beginperiode waren ze niet echt welkom en soms werden er al eens rotte tomaten achterna gegooid. Het ergste was de dag dat België zich overgaf, op 28 mei 1940. Toen werden ze beschouwd als verraders.

Aan alle Palenaren ook de allerbeste wensen voor het jaar dat al wat gevorderd is.

Hier lijkt alles rustig en vredig .  Met de feestdagen is ook hier weinig te beleven.  Al kan het onheil plots bij heldere hemel toeslaan.
Jullie hebben in Het Belang van Limburg waarschijnlijk ook  gelezen wat pater Jef Hollanders uit Oudsbergen overkomen is …  Deze man moet wat mee gemaakt hebben , want ik verneem dat hij door wurging is overleden .  Wij kijken hier niet meer op van deze praktijken. 
Een paar kilometer hier vandaan is er een dagkliniek.  Enige tijd terug werd daar gewoon overdag een overval gepleegd .  Personeel en patiënten moesten hun bezittingen afgeven.  Later kwam aan het licht dat de leider van de bende een politieman was, die in burger zijn dienstwapen gebruikte om samen met een bende onnozelaars hold ups te plegen .

De reis van van Paal naar Pala  van A naar B van punt 1 naar 5 gaat onverbiddelijk verder.

 Inmiddels zijn we beland in 2020 en ik heb amper de tijd gevonden om al de Palenaren en Palingen een voorspoedig Nieuwjaar te wensen . Bij deze dan.

De tijd over-snelt ons en al is dit geen gebruikelijk woord feitelijk is het dat wat ons overkomt. De definitie van het woord (oversnellen)  ontbreekt maar ook in het definiëren van tijd schijnen we te kort te schieten.

Graag had ik verslag willen doen van het verloop van mijn reis door Zweden, Denemarken en Duitsland nadat we een bruiloft hadden gevierd in Zweden. Maar door het voortsnellen van de tijd en het feit dat we alweer lang terug zijn in Rotterdam lijkt het allemaal irrelevant.  Toch is een reisverslag nooit weg dus we vergeten de relevantie en, het niet bij de tijd zijn blijft een fenomeen waarmee we allen te maken hebben of krijgen.