Lotelingen, conscrits, waren soldaten van de Grande Armée en van de Armée d’Espagne die, dikwijls ver van huis, deelgenomen hebben aan de Napoleontische oorlogen (1805-1815).

Amateur-historicus Louis Leten uit Hechtel onderzocht niet alleen de geschiedenis van de lotelingen in zijn eigen geboortedorp,  maar ook in Paal.  Hij is immers gehuwd met een rasechte Paalse:  José Janssens,  dochter van Warke Janssens en Emma Volders (Emma van Houben), die in vorige eeuw in de Heldenlaan een legendarisch café uitbaatten.  Ook in de stamboom van zijn vrouw doken  namelijk lotelingen op.  Van dit omvangrijk onderzoek profiteren wij nu mee.  Wij publiceren zijn werk in de volgenden maanden,  opgesplitst in heel wat afleveringen gewijd aan deze vergeten offers voor een vaderland dat niet het onze was.  Hier begint hun verhaal:

De familienaam Aerts (en spellingsvarianten) was in Paal wijd en zijd verspreid,  nu nog trouwens,  ook al hebben verscheidene dragers van de naam niet voor nageslacht kunnen zorgen omdat ze in verplichte dienst van Napoleon veel te vroeg het leven hebben gelaten.  De naam Aerts is volgens de familenaamkunde een afgeleide van een voornaam (patronymicum),  meer bepaald van Art, een verkorte vorm van Arnoud (Arnold).  De s aan  het eind is dan een relict van -soon, in de loop der eeuwen verdoft tot -sen en gewoon -s.
In deze derde aflevering zetten we de spotlight op drie jongens van Paal die alle drie de naam JAN AERTS droegen.  Alle drie zouden ze aan een infectieziekte overlijden in dienst van de Franse keizer.
Ze illustreren de algemene vaststelling dat véél meer soldaten het slachtoffer werden van besmettelijke ziektes dan van vijandelijke kogels.  

Ze lieten niet allemaal het leven op het slagveld of in een bedenkelijk 'hospitaal'.  
Jan Caels was amper 4 maanden oud toen zijn vader stierf,  zijn moeder hertrouwde en bracht hem groot in Meelberg. Toen kwam de onvrijwillige legerdienst.  Over zijn militaire carrière weten we niets, maar Jan overleefde en keerde terug naar Paal, huwde in Beringen.  Hij bereikte zelfs een, toch voor die tijd,  gezegende leeftijd.
De familienaam Caels of Cals blijkt ook een patronymicum te zijn,  nl. afgeleid van de voornaam Carolus.  Kijk hier of hij misschien in uw stamboom past.

Je moet een beetje geluk hebben in het leven.  De ene sterft ver van huis, amper 18,  de ander krijgt de kans om aan het thuisfront een nieuw leven op te bouwen bij zijn terugkeer.

Ook als je de familiegeschiedenissen overloopt valt op dat, afgezien van de hoge kindersterfte,  mensen dikwijls in de fleur van hun leven geveld werden.  Een tweede  huwelijk was helemaal geen uitzondering, en dat was niet door een vrijwillige scheiding.
De familienaam Diepvents en zijn spellingsvarianten is afkomstig van een plaatsnaam:  een diep ven, een veenplas.  Drossaerts wijst op een voorname afkomst:  een stadhouder, hofmeester of rentmeester.

De familie Houben moest twee lotelingen aan Napoleons leger leveren. Eén ervan zou nooit meer terugkeren uit Rusland, de ander werd (met veel geluk) de voorvader van een legendarische Paalse cafébazin: Emma van Haive. Hoe de vork precies aan de steel zit vertellen we u volgende week in een aparte aflevering, maar dit krijgt u nu al mee: de grootvader van Emma, Louis Houben, was de kleinzoon van de teruggekeerde loteling. Hij begon in de Kerkstraat een Delhaize winkel annex herberg en zo belandde Emma halfweg vorige eeuw achter de toog. De oudere generatie kan zich dit beeld ongetwijfeld nog goed herinneren: een goedlachse, door en door Buitingse dame die met veel smaak aan haar 'witteke' nipte. Zo zie je maar: de genen zwemmen waar ze niet kruipen kunnen. De lotelingen Houben: hier voor u in pdf.

In deze aflevering belichten we de afstamming van twee Tervantenaren: Lambert Jans en Peter Kenens. Over hun militaire carrière is niets bekend, behalve dat ze de dienstplicht in het leger van Napoleon overleefd hebben. Beiden slaagden ze erin om na het soldatenleven in Paal een gezin te stichten en te onderhouden, voor nakomelingen te zorgen. Dat was niet elke loteling gegund !

In deze aflevering graaft Louis Leten in de familierelaties van twee veteranen van Napoleons leger: Frans Meyen en Mathieu Moons. Allebei overleefden ze de keizer en leidden hun leven verder in Paal. Vooral Frans kende in zijn gezin veel tegenslag, kunnen we afleiden uit zijn stamboom.
De familienaam Meyen, of Meijen, zou afgeleid zijn van een Germaanse voornaam: Meyden of Meydin. De betekenis ervan is ons niet duidelijk. Moons is eveneens afgeleid van een voornaam, namelijk Simo(en). We herinneren ons nog de duivel Moenen in de middeleeuwse legende Marieken van Nieumeghen, die Marieke liever Emmeke noemde. Tot daar de bespiegelingen over namen met een M, op naar de veteranen van Napoleon !