6. MODERNE TIJD - NA HET ONTSTAAN VAN BELGIË

Na de Belgische onafhankelijkheid in 1830 werd Nederland – tijdelijk – een vijandige natie. Pas in 1839 werd Limburg opgedeeld en werden de staatsgrenzen vastgelegd in het verdrag van Londen (verdrag van de XXIV-artikelen).

De verdediging van het noorden van België was op dat ogenblik een hoge prioriteit. Het Fort Leopold te Diest dateert van 1845, het Kamp van Beverlo wordt uitgebouwd vanaf 1835 en Bourg Leopold/Leopoldsburg ontstond vanaf 1850. De wegen van Diest naar Peer en Eindhoven werden tussen Stal en Hechtel onderbroken door het Kamp. Tot heel laat in het onderzoek veronderstelde de werkgroep dat de antieke weg van Diest naar Peer onderbroken werd door het Kamp van Beverlo waar de huidige Heerbaan doodloopt op het bosgebied. Uiteindelijk zou blijken dat dit waarschijnlijk niet zo is (zie infra).

Heerbaan in Stal, doodlopend nabij het militair domein - foto LS.  

De toestand voor het ontstaan van het Kamp van Beverlo was er een van idyllische, ongerepte heide en duinen, zoals blijkt uit de volgende oude postkaarten (met Duitstalige opschriften).

In november 2024 en maart 2025 bracht een delegatie van de historische werkgroep van Paalonline een bezoek aan het Kamp van Beverlo, op zoek naar sporen van de antieke weg. De Kampcommandant en zijn staf verleenden hun volle medewerking aan dit bezoek en gaven toestemming om de nodige foto’s te maken ter documentatie van deze studie, waarvoor hen veel dank toekomt. Deze fotoreportage kan geopend worden via deze link.

Het militair domein wordt door de Kamperbaan/Hechtelsesteenweg verdeeld in twee delen.

Ten noorden van de Kamperbaan/Hechtelsesteenweg (de N73 van Leopoldsburg naar Hechtel) is het schietveld, en daarom is dit niet toegankelijk. Daar zijn nog oude paden naar de Schaapsschoorbrug ten noorden van Hechtel. De Schaapsschoorbrug is een oud toponiem, zoals blijkt uit de onderstaande oude garnizoenkaarten.

Victor Mennen vond volgende vermeldingen: Pont dit Schaepsbrug, 1845, B; Pont dit Schaeps Schoor, 1846, VDM; Schaeps Schoor Brug, 1847, VDM; eenen dennenbosch aen de schaepsbrug, 1851, Wilsens, min. 236. Kad. E 337d. Hij schrijft verder: “Bruggetje op de plaats waar de Diesterbaan de Grote Nete kruiste op de grens met Hechtel. “Schoorbrug”: tautologische samenstelling. Voor de komst van het Kamp van Beverlo trok men vanuit Eksel over deze brug met de schapen naar de Hechtelse duinen en Beverlo (zie: Mennen, Victor, Toponymie van Hechtel, Onomastica Neerlandica, 2004, Instituut voor Naamkunde te Leuven, p. 79 – met dank aan Heemkundige Kring Hechtel voor deze informatie).

Over deze brug over de Grote Nete verlaat de oude weg van van Diest naar Eindhoven het militair domein.

Garnizoenskaart Kamp van Beverlo: Pont dit Schaapsschoor	Garnizoenskaart Kamp van Beverlo: Schaapschoorbrug (sic)

Ten zuiden van de Kamperbaan/Hechtelsesteenweg ligt het oefenterrein dat ook weer bestaat uit twee delen, die van elkaar gescheiden worden door de Zwarte Beek. Deze zijn via twee doorgangen, de grote en de kleine Spiekelspade, met elkaar verbonden.

Het deel ten noorden van de Zwarte Beek, o.a. de Hechtelse heide is het gebied waardoor de oude wegen, waaronder deze van Diest naar Peer, moeten gelopen hebben. Rond dat gebied loopt nu een betonbaan (pantserstraat) langs de bosranden. Binnen dat gebied hebben oude schietstanden gelegen (Belgische en Duitse).

Na WO II hebben duizenden tanks en allerlei terreinvoertuigen kriskras in alle richtingen dit terrein doorkruist. Er kon binnen de pantserbaan weinig of niets meer teruggevonden worden van de oude wegen.

Zoals vooraf vermoed bleek dat het tracé van de antieke weg enkel nog kon teruggevonden worden in de meest ongerepte zones, zoals in beboste en drassige zones en op de invalswegen naar de pantserstraat nabij Hechtel en Stal.

Zoals hoger al vermeld namen wij aanvankelijk aan dat de antieke weg in Stal volledig samenviel met de huidige Heerbaan.

In de eindfase van ons onderzoek, bij een finale controle ter plaatse, rees hierover twijfel en na hernieuwde studie kwamen we op basis van de samenvoeging van twee kadasterkaarten van  Koersel van 1835 tot de conclusie en hypothese dat het tracé van de antieke weg in Stal weliswaar grotendeels samenvalt met de Heerbaan, maar niet met het laatste gedeelte van de actuele Heerbaan, voorbij de aansluiting van de Kampweg.

Vanaf deze aansluiting volgt het tracé dat van de huidige Kampweg. Het tracé verlaat het militair domein in Hechtel en loopt daar verder over de huidige Lupinestraat (waaraan het Duinenstadion gelegen is) en in het verlengde daarvan de Diesterse dijk in Wijchmaal, richting Peer.

De splitsing/tweesprong van de noordelijke en de noordoostelijke wegen situeren wij waar de Kampweg doodloopt op het bos en naar rechts afbuigt als fietspad dat deel uitmaakt van het fietsroutenetwerk.

Deze locatie werd bepaald door door twee kadasterplannen van Koersel en Beverlo uit 1835 samen te voegen en te vergelijken met de NGI kaart 25/3 “BERINGEN” uit 1971(zie infra).

De antieke weg naar Peer volgt vanaf de splitsing, over een afstand van ca. 100 m, het tegenwoordige fietspad/fietsroutenetwerk tussen knooppunt 310 en 341 om vervolgens een brede bosweg te worden die het militair domein doorkruist en in Hechtel overgaat in de Lupinestraat en in het verlengde daarvan de Diesterse dijk in Wijchmaal (Peer) (traject Diest-Peer).

In het verlengde van de Kampweg loopt de bosweg rechtdoor, om ca. 350 m verder naar links af te buigen naar Ferme Colette, en van daar over de Laakbrug, de Kamperbaan dwarsend nabij vliegclub Sanicole, naar de Schaapschoorbrug, waar het tracé het militair domein verlaat en verder loopt over de huidige Diestersebaan te Eksel (traject Diest-Eindhoven).

Uit de oude kadasterkaarten van 1835 blijkt dat de Kampweg daarop aangeduid wordt met de naam Heerbaan. Jef Geboers heeft onze bevindingen en hypothese overgebracht op een kaart van het Kamp van Beverlo. De nummering van 1 t/m 9 op deze kaart verwijst naar de foto’s, die wij op deze locaties hebben genomen.

Punt 1 op de kaart van het Kamp van Beverlo: de tweesprong aan het einde Kampweg, rechtdoor bosweg over militair domein richting Eindhoven, rechtsaf richting Peer – foto LS)	Punt 6 op de kaart van het Kamp van Beverlo: de tweesprong aan het einde Kampweg, rechtdoor bosweg over militair domein richting Eindhoven, rechtsaf richting Peer – foto LS	Bosweg in het verlengde van de Kampweg aan de grens met het militair domein richting Eindhoven – foto LS
Punt 1a op de kaart van het Kamp van Beverlo: de tweesprong aan het einde Kampweg, rechtdoor bosweg over militair domein richting Eindhoven, rechtsaf richting Peer – foto LS		Overgang fietspad > bosweg over militair domein naar Peer – foto JG

Kaart 25/3 “BERINGEN” van het militair geografisch instituut van 1971 schaal 1 / 10.000	Kaart Kamp 1856	Ferrariskaart 1771-1777

Kadasterkaart Koersel 1848 - Hier zie je de splitsing rechts van de A en de Pijl net ten zuiden van de grens met Beverloo	Twee kadasterplannen van Koersel 1835 samengevoegd - Tweesprong (omcirkeld). Merk op: de huidige Kampweg heet dan Heer baan	Kadasterkaarten Koersel 1835, ingezoomd – Merk op: de huidige Kampweg heet dan Heer baan (vermelding omcirkeld)

Ferme Colette is een hoeve die omstreeks 1851 langs het tracé gebouwd werd door een familie Dumon en aanvankelijk gekend was als de Dumonshoeve en die haar huidige naam dankt aan ‘Coletteke Rijstepap’, de bijnaam van Maria Coletta Reynders, geboren in Tervant-Paal op 27 september 1872 en overleden te Korspel op 8 augustus 1937. Zij werd als uitbaatster van café Colette een bekende dorpsfiguur in Leopoldsburg en het Kamp van Beverlo. Meer over haar op Paalonline via deze link: Coletteke Rijstpap.

Verder naar het noorden, voorbij de Schaapschoorbrug, getuigen de Diestersebaan in Eksel (Hechtel-Eksel) en de Oude Diestersebaan in Lommel van het tracé van de antieke weg van Diest naar Eindhoven, al ligt de zogenaamde straat in Lommel er niet echt mee in lijn.

Het rode tracé (op de kaart 'Kamp 1856' ) loopt naar de Schaapschoorbrug. Het gele naar het centrum van Hechtel . Het groene loopt ten zuiden van Hechtel. Alle tracés lopen ten noorden van de Zwarte Beek.

Op onderstaande kaart van de Provincie Limburg, uitgegeven door Touring België, tussen 1901 en 1925  is het tracé van het Meelbergske tot in Wijchmaal door het militair domein nog volledig weergegeven.
Daarna zal deze onverharde weg voor het grootste gedeelte niet meer gebruikt worden. Het verkeer gaat nu over de nieuwe verharde wegen in het rood.

Ook op de Vandermaelen kaart (1846-1854) en de kaart met het ontwerp van het kamp van Beverlo (1830-1850) is dit tracé duidelijk terug te vinden.

Kaart Vandermaelen (1846-1854)	Kaart met links het ontwerp van het kamp van Beverlo (tussen 1830 en 1850)