Deze website gebruikt cookies

Deze website gebruikt zoals de meeste website cookies om uw bezoek zo aangenaam mogelijk te maken. Wij respecteren hierbij uw privacy maximaal. Indien u verder gaat naar de website staat u de plaatsing van cookies toe. Meer info over ons cookiebeleid - klik hier. -

De Getelijn ... revisited (11)

 

buitings1In “Enkele isoglossen rondom Beringen” stelt R. Keulen dat de Getelijn in het noorden als een minder sterke grens beschouwd moet worden dan in het zuiden (in het zuiden vormt de Getelijn een strakkere bundel). Verder stelt hij ook vast dat de gegevens voor het noordwesten niet altijd even betrouwbaar zijn.
Bovenstaande bedenkingen, gecombineerd met tegenstrijdige gegevens uit het verleden en onze eigen twijfels over enkele woorden waarbij men Paal tot het westen rekent, zetten ons aan een bijkomend onderzoek uit te voeren.

Uit dit recente onderzoek komen voor enkele dialecten in het noordwesten toch wel wat afwijkende gegevens naar voor ten opzichte van de studie van J.L. Pauwels en L. Morren uit 1960. Dat er bij deze recente controle duidelijk enkele oostelijke vormen naar voor komen, waarvoor Pauwels en Morren een westelijke vorm opgeven, kan niet te wijten zijn aan een recente “verlimburgsing”. Het zijn juist steeds de Limburgse vormen die onder druk staan en dreigen te verdwijnen.

Voor sommige van de 40 woorden uit de lijst van Pauwels en Morren gebruiken meerdere plaatsen in het noordwesten van Belgisch Limburg andere woorden dan de varianten in hun lijst. Dit is zo voor voor: werpen, schotel, kaars, hart, staart en grauw. Soms gebruikt men een vorm die de westelijke en oostelijke variant combineert en soms gebruikt men een ander woord. Meerdere plaatsen geven als eigen vorm (varianten van): gooien, telluur, kers, hert, stert, en gebruiken grauw niet (maar geven een variant van grijs). Voor “vrouw “gebruikt men vaak “vrómmes” varianten terwijl de eigenlijke vorm voor veel plaatsen “wèèf” is. Doordat “wèèf” , ten onrechte, een negatieve bijklank kreeg (vooral onder invloed van het Nederlands) werd dit woord wat verdrongen. Het was oorspronkelijk een gewoon woord dat niet negatief bedoeld was (wèèf-wèver).

Als we de resultaten van de recente controle eens vergelijken met wat er tot nu toe werd aangenomen, komen we toch wel tot andere bevindingen voor enkele plaatsen. Voor o.a. Oostham, Heppen en Beverlo komen de recente vaststellingen overeen met die van Pauwels en Morren in 1960. Voor Beringen en Paal zijn de resultaten verschillend. Tervant, Korspel en Eversel komen in de studie van 1960 niet voor maar wel bij de recente controle.

Pauwels en Morren 1960

  Paal

 Beringen

Beverlo

Heppen

Oostham

Oostelijke vorm

15x

19x

5x

4x

1x

Westelijke vorm

25x

20x

31x

34x

39x

Ander woord

 

 

1x

4x

2x

 

 

 

Recente controle

Paal

Tervant

Beringen

Eversel

Beverlo

Korspel

Heppen

Oostham

Oostelijke vorm

19x

19x

22x

26x

5x

5x

4x

1x

Westelijke vorm

17x

17x

16x

12x

31x

31x

34x

39x

Ander woord

4x

4x

2x

2x

4x

4x

2x

 

 

getelijn hertekend

 

* Bij de aantallen die hier bij het westen gerekend worden, zitten mogelijk nog enkele woorden die tot de categorie “ander woord” behoren of zelfs bij “oostelijke vorm” dienen opgenomen te worden

 

Afgaande op de gegevens die naar voor zijn gekomen bij de recente controle kan er gesteld worden dat Paal, Tervant, Beringen en Eversel net aan de Limburgse kant liggen van de Getelijn. Of men nu belang hecht aan de Getelijn om de dialecten in het noordwesten van Belgisch Limburg in te delen of niet, dit is toch een gegeven dat in het totaal van eigenschappen kan meespelen.

Robby Vanesch.

 

 

 

 

Nederlands

Buitings

Brabants (westelijke vorm)

Limburgs (oostelijke vorm)

1  Erwt

èt 

et

ert (met “r”)

2  Beitel

bètel

scherpe “ae” tot “aa”

zachte “ae” tot “ee”

3  Heide

hèè

scherpe “ae” tot “aa”

zachte “ae” tot “ee”

4  Klein

klèèn

scherpe “ae” tot ”aa”

zachte “ae” tot “ee”

5  Delen

dèle

scherpe “ae” tot “aa”

zachte “ae” tot “ee”

6  Geit

gèèt

scherpe “ae” to “aa”

zachte “ae” tot “ee”

7  Weide

wèè

scherpe “ae” tot “aa”

zachte “ae” tot “ee”

8  Staart

stèt

stet/staet

stat/start

9  Kaars

kès

ke(r)s

ka(r)s

10 Hart

hèt

het/hert

hat/hart

11 Zwart

zwet

zwet/zwert

zwat/zwa(r)t

12 Martelen

mettele

mettele

mattele

13 Smid

smed

smed

smeed (rekking)

14 Merel

mè’el

mééöl

merel (met “r”)

15 Draaien

drèèn

drao(je)

drae(n)

16 Zaaien

zèèn

zao(je)

zae(n)

17 Maaien

mèèn

mao(je)

mae(n)

18 Voorts

voets

voets

vots/vórt

19 Werpen

goei’e

wörepe

wèrepe

20 Helpen

höllepe

hölepe

hèlepe

21 Koorts

kors

köts

ko(r)s

22 Wortel

wortel

wöttel

wottel/wortel

23 Borstel

borsel

böstel

bo(r)stel/borsel

24 Kort

kort

köt

ko(r)t

25 Borst

borst

böst

bo(r)st

26 Sneeuw

snie’ef

sniêf

snau

27 Eieren

èèr

áre/aere

aer (zonder “e”)

28 Lam

lam

lam

laam/laom (rekking)

29 Trouw

traw

traa/troo

trow (met “w”)

30 Vrouw

wèèf (vrómmes)

vraa/vroo

vroow/vrow (met “w”)

31 Grauw

groo (grèès)

graat/grôôt

grow (zonder “t”)

32 Soort

soort

soot/soowt

soort (met “r”)

33 Houden

hoon

háve/háwe

hoon

34 Gans

gans

gans

gaas

35 Schotel

schotel (telluur)

schoowtel/schotel

schoittel

36 Boter

boter

boowter/boter

boitter

37 Dertig

dettig

dettig/derteg

dartig/daartig (met “a”-klank)

38 Naald

nöl

nöl (kort)

noeël/naol (lang)

39 Perzik

pie’es

pes/pieës (1 lettergreep)

pèëtsel/piêrsel (2 lettergrepen)

40 Uur

ùi’er

uur/euür

oer

 

 19   Werpen -  Deze vorm komt in het Buitings niet voor, wij gebruiken een ander woord (gooien).

 30   Vrouw  -  De oud-Buitingse vorm is zonder twijfel 'wijf',  een ander woord dan de keuze in de lijst.

 35   Schotel -  In de betekenis van 'bord' gebruiken wij eveneens een ander woord,  nl.  'telluur'.  Een schotel is bij ons een opdienbord.

 

 

Laatst aangepast op 28 november 2017
Log in om reacties te plaatsen