Uit dit recente onderzoek komen voor enkele dialecten in het noordwesten toch wel wat afwijkende gegevens naar voor ten opzichte van de studie van J.L. Pauwels en L. Morren uit 1960. Dat er bij deze recente controle duidelijk enkele oostelijke vormen naar voor komen, waarvoor Pauwels en Morren een westelijke vorm opgeven, kan niet te wijten zijn aan een recente “verlimburgsing”. Het zijn juist steeds de Limburgse vormen die onder druk staan en dreigen te verdwijnen.
Voor sommige van de 40 woorden uit de lijst van Pauwels en Morren gebruiken meerdere plaatsen in het noordwesten van Belgisch Limburg andere woorden dan de varianten in hun lijst. Dit is zo voor voor: werpen, schotel, kaars, hart, staart en grauw. Soms gebruikt men een vorm die de westelijke en oostelijke variant combineert en soms gebruikt men een ander woord. Meerdere plaatsen geven als eigen vorm (varianten van): gooien, telluur, kers, hert, stert, en gebruiken grauw niet (maar geven een variant van grijs). Voor “vrouw “gebruikt men vaak “vrómmes” varianten terwijl de eigenlijke vorm voor veel plaatsen “wèèf” is. Doordat “wèèf” , ten onrechte, een negatieve bijklank kreeg (vooral onder invloed van het Nederlands) werd dit woord wat verdrongen. Het was oorspronkelijk een gewoon woord dat niet negatief bedoeld was (wèèf-wèver).
Als we de resultaten van de recente controle eens vergelijken met wat er tot nu toe werd aangenomen, komen we toch wel tot andere bevindingen voor enkele plaatsen. Voor o.a. Oostham, Heppen en Beverlo komen de recente vaststellingen overeen met die van Pauwels en Morren in 1960. Voor Beringen en Paal zijn de resultaten verschillend. Tervant, Korspel en Eversel komen in de studie van 1960 niet voor maar wel bij de recente controle.
|
Pauwels en Morren 1960 |
Paal |
Beringen |
Beverlo |
Heppen |
Oostham |
|
Oostelijke vorm |
15x |
19x |
5x |
4x |
1x |
|
Westelijke vorm |
25x |
20x |
31x |
34x |
39x |
|
Ander woord
|
|
1x |
4x |
2x |
|
|
Recente controle |
Paal |
Tervant |
Beringen |
Eversel |
Beverlo |
Korspel |
Heppen |
Oostham |
|
Oostelijke vorm |
19x |
19x |
22x |
26x |
5x |
5x |
4x |
1x |
|
Westelijke vorm |
17x |
17x |
16x |
12x |
31x |
31x |
34x |
39x |
|
Ander woord |
4x |
4x |
2x |
2x |
4x |
4x |
2x |
|

* Bij de aantallen die hier bij het westen gerekend worden, zitten mogelijk nog enkele woorden die tot de categorie “ander woord” behoren of zelfs bij “oostelijke vorm” dienen opgenomen te worden
Afgaande op de gegevens die naar voor zijn gekomen bij de recente controle kan er gesteld worden dat Paal, Tervant, Beringen en Eversel net aan de Limburgse kant liggen van de Getelijn. Of men nu belang hecht aan de Getelijn om de dialecten in het noordwesten van Belgisch Limburg in te delen of niet, dit is toch een gegeven dat in het totaal van eigenschappen kan meespelen.
Robby Vanesch.
|
Nederlands |
Buitings |
Brabants (westelijke vorm) |
Limburgs (oostelijke vorm) |
|
1 Erwt |
èt
|
et |
ert (met “r”) |
|
2 Beitel |
bètel
|
scherpe “ae” tot “aa” |
zachte “ae” tot “ee” |
|
3 Heide |
hèè
|
scherpe “ae” tot “aa” |
zachte “ae” tot “ee” |
|
4 Klein |
klèèn
|
scherpe “ae” tot ”aa” |
zachte “ae” tot “ee” |
|
5 Delen |
dèle
|
scherpe “ae” tot “aa” |
zachte “ae” tot “ee” |
|
6 Geit |
gèèt
|
scherpe “ae” to “aa” |
zachte “ae” tot “ee” |
|
7 Weide |
wèè
|
scherpe “ae” tot “aa” |
zachte “ae” tot “ee” |
|
8 Staart |
stèt
|
stet/staet |
stat/start |
|
9 Kaars |
kès
|
ke(r)s |
ka(r)s |
|
10 Hart |
hèt
|
het/hert |
hat/hart |
|
11 Zwart |
zwet
|
zwet/zwert |
zwat/zwa(r)t |
|
12 Martelen |
mettele
|
mettele |
mattele |
|
13 Smid |
smed
|
smed |
smeed (rekking) |
|
14 Merel |
mè’el
|
mééöl |
merel (met “r”) |
|
15 Draaien |
drèèn
|
drao(je) |
drae(n) |
|
16 Zaaien |
zèèn
|
zao(je) |
zae(n) |
|
17 Maaien |
mèèn
|
mao(je) |
mae(n) |
|
18 Voorts |
voets
|
voets |
vots/vórt |
|
19 Werpen |
goei’e
|
wörepe |
wèrepe |
|
20 Helpen |
höllepe
|
hölepe |
hèlepe |
|
21 Koorts |
kors
|
köts |
ko(r)s |
|
22 Wortel |
wortel
|
wöttel |
wottel/wortel |
|
23 Borstel |
borsel
|
böstel |
bo(r)stel/borsel |
|
24 Kort |
kort
|
köt |
ko(r)t |
|
25 Borst |
borst
|
böst |
bo(r)st |
|
26 Sneeuw |
snie’ef
|
sniêf |
snau |
|
27 Eieren |
èèr
|
áre/aere |
aer (zonder “e”) |
|
28 Lam |
lam
|
lam |
laam/laom (rekking) |
|
29 Trouw |
traw
|
traa/troo |
trow (met “w”) |
|
30 Vrouw |
wèèf (vrómmes)
|
vraa/vroo |
vroow/vrow (met “w”) |
|
31 Grauw |
groo (grèès)
|
graat/grôôt |
grow (zonder “t”) |
|
32 Soort |
soort
|
soot/soowt |
soort (met “r”) |
|
33 Houden |
hoon
|
háve/háwe |
hoon |
|
34 Gans |
gans
|
gans |
gaas |
|
35 Schotel |
schotel (telluur)
|
schoowtel/schotel |
schoittel |
|
36 Boter |
boter
|
boowter/boter |
boitter |
|
37 Dertig |
dettig
|
dettig/derteg |
dartig/daartig (met “a”-klank) |
|
38 Naald |
nöl
|
nöl (kort) |
noeël/naol (lang) |
|
39 Perzik |
pie’es
|
pes/pieës (1 lettergreep) |
pèëtsel/piêrsel (2 lettergrepen) |
|
40 Uur |
ùi’er
|
uur/euür |
oer |
19 Werpen - Deze vorm komt in het Buitings niet voor, wij gebruiken een ander woord (gooien).
30 Vrouw - De oud-Buitingse vorm is zonder twijfel 'wijf', een ander woord dan de keuze in de lijst.
35 Schotel - In de betekenis van 'bord' gebruiken wij eveneens een ander woord, nl. 'telluur'. Een schotel is bij ons een opdienbord.
In “Enkele isoglossen rondom Beringen” stelt R. Keulen dat de Getelijn in het noorden als een minder sterke grens beschouwd moet worden dan in het zuiden (in het zuiden vormt de Getelijn een strakkere bundel). Verder stelt hij ook vast dat de gegevens voor het noordwesten niet altijd even betrouwbaar zijn. 