Je kijkt er kilometers ver over verschillende achter elkaar gedrapeerde taferelen van weiden, akkers, solitaire bomen, haagkanten en bosjes en in de nevelige verte zie je Lummen-Gestel en een ruim stuk van de vallei waar de Zwarte beek zich al van oudsher in allerlei bochten doorheen kronkelt. En ja, je ziet ook de Gestelse molen, waar witte paarden en even witte koeien onverstoorbaar grazen, zich niet bewust van de weidse schoonheid van hun dagelijkse eettafel.

Op oude Ferrariskaarten van 1777, die vanuit militaire overwegingen –toen al...- getekend werden en met kleurpotloden lijken ingekleurd te zijn zo ergens rond 1777 door Joseph de Ferraris, Generaal bij de Oostenrijkse artillerie en veldmaarschalk in de Oostenrijkse Nederlanden vinden we deze Paalse berg ook terug. Paal gaat prat op zijn “Bergen”, maar deze oostflank heeft eigenlijk geen naam en is een wat miskende uitloper van de dalenberg, die tien meter hoger is en wat zuidelijker ligt. Misschien is “Oostberg” wel een geschikte naam? Bij deze dan.

Het energievraagstuk bestond al in de achttiende eeuw. Toen loste men dit op door op de hoogste punten van Paal, waar het een aardig stukje kon waaien windmolens te bouwen, en op de laagste punten, waar de Zwarte beek zich doorheen de vallei ploegde watermolens te monteren. Men deed dit niet echt om electriciteit op te wekken, maar om het graan, dat op grote schaal verbouwd werd op Oost- en andere flanken, volgens de regels van de kunst tot fijn meel te vermalen.

Met wat verbeelding, die aangemoedigd wordt door de coverfoto met de virtuele Gelebergmolen op de reële rug van de “Oostberg” van Paal zie je zo hoe er dit dik twee eeuwen geleden zou kunnen uitgezien hebben.

Paal had vroeger twee windmolens: de Gelebergmolen, een oude korenwindmolen aan de noordzijde van de oude barrier en de Molen Huygens op de meldertsesteenweg. De molen Huygens is in 1963 afgebroken en de restanten dienden o.a. als een trofee uit het verleden als balken om een of andere fermette van enige antieke allure te voorzien. De Gelebergmolen is in 1960 afgebroken. Vervolgens moest een hele hap van de geleberg eraan geloven. Hij werd door Betonac uitgegraven en weggeschoffeld onder het beton van de autosnelweg Antwerpen-Luik. De energie die op deze autosnelweg nu dagelijks verreden wordt, ja die kan geen oude houten windmolen opbrengen.

Paal had ook een watermolen: de Gestelse Molen die je al kunt vinden op de al genoemde oude Ferrariskaarten. De Gestelse Molen is niet meer in bedrijf, en is tamelijk recent flink herbouwd, maar hij is er nog. In de onmiddellijke buurt probeert Natuurpunt wat orde op zaken te stellen, maar het schiet niet echt op, zo op het eerste zicht. Je moet de natuur de tijd geven, maar ik heb toch stellig de indruk dat de natuurmensen nog een tandje zullen moet bijsteken.

Als je je boven op de heuvelrug omdraait zie je westwaarts in de verte de kerk van Paal uitpiepen boven het geoogste maïsveld en aan de andere kant van de heuvel in de richting van het Noorden is met de snelheid van het licht een steeds meer uitdeinend stalen woud van hypergesofistikeerde windmolens ontstaan. Huygens moest het geweten hebben... Maar op de “Oostberg” wordt het jonge wintergraan nog steeds in rijtjes gezaaid. En in het dal wachten de koeien op wat nog komen gaat en eten ondertussen het landschap op om het daarna rustig te herkauwen.

Fotostudio Transalberta