Deze website gebruikt cookies

Deze website gebruikt zoals de meeste website cookies om uw bezoek zo aangenaam mogelijk te maken. Wij respecteren hierbij uw privacy maximaal. Indien u verder gaat naar de website staat u de plaatsing van cookies toe. Meer info over ons cookiebeleid - klik hier. -

23 juli 2022

Tervant in oude foto's en kaarten: afl 1 naamgeving

Bij de opening van de nieuwe brug in Tervant, juni 2022, werd in zaal 'De Kring' een compilatie vertoond met oude foto's en postkaarten van Tervant.
Tervant is in de loop der eeuwen als een van de gehuchten van de Buiting uitgegroeid tot een zelfstandige dorpskern,  zoveel werd duidelijk.
Op algemene vraag publiceren we de filmcompilatie op onze website,  maar dan in verschillende afleveringen.
Elke aflevering is uitgebreid met foto's en informatie die niet in het filmpje  opgenomen werden, omwille van de lengte.
Hier volgt aflevering 1,  gewijd aan de naamgeving en de vroege geschiedenis van Tervant.

 

Veel plaatsnamen in het vroegere Tervant zijn in onbruik geraakt of leiden een verborgen bestaan in een straatnaam.  Toponymie is geen exacte wetenschap,  onderstaande verklaringen worden dus best onder voorbehoud bekeken,  we staan open voor eventuele feedback en corrigerende opmerkingen.  We hebben als bronmateriaal vooral de oude kadasterplannen gebruikt.

 moederkadasterTervant

De oudste kadasterplannen dateren van rond 1840, vóór de aanleg van het kanaal ...

Dit 'moederkadaster' werd door onze medewerker Jef Geboers geprojecteerd op het historische plan van de gemeente Paal, zo krijgen we een idee waar welke plaatsnamen gelegen waren.

We hebben er vervolgens als extra laag een satellietfoto van google earth
doorzichtig overgelegd.

Oude, dikwijls vergeten plaatsnamen krijgen door deze compilaties hun plekje in de toekomst van Tervant.


 

 kadasterTervant2kadasterTervant6

Op den Deus:  nu kanaalzone

 

 deus1

De toponiemen Geurs en Deus lijken ons te komen van d' Heurst of de Horst:  in de plaatsnaamkunde een wat hoger gelegen plek begroeid met struikgewas.
De nabijheid van de 'Hoge Velden' ondersteunt deze interpretatie.
De naam werd nog bewaard in de straatnaam 'Duistbosstraat'.
Zie ook de naam 'Horstendonck' hieronder.

 

 

 kadasterTervant3kadasterTervant8

Oelen:  geen uilen daar 
 en ook geen katers aan de Katermeir ...

 

 

 oelen1

Als we naar de omgeving van Oelen kijken zien we de Hole, de Hole vijver, de Hole bemden, 
De herkomst van de naam Oelen lijkt dus duidelijk:  aan de Holen.  De e in Oelen werd  in de oude spelling gebruikt om aan te duiden dat de O lang was (vgl. Pael).
Naderhand is men zich gaan richten op de moderne spellingsuitspraak (vergelijk het dorpje Hoelbeek in Bilzen dat in middeleeuwse bronnen Holebeek heette).
De 'holen' zijn op onze kaart duidelijk poelen,  misschien van natuurlijke, maar meer waarschijnlijk van menselijke oorsprong, door turfontginning.  
Ook in de toponymie duidt de naam 'hole' dikwijls op een moerassig gebied (cfr. Schönfeld, DNT 1943, p 94),  net zoals de benaming 'goren' (cfr. Molemans, profiel van de Kempische toponymie, 1977).  Dikwijls werden deze turfputten nadien als visvijvers gebruikt, zoals in de Goeren in Gestel (Lummen).
De kater in Katermeir is wellicht afkomstig van de oude betekenis van 'kwaad':  slecht.  Het meer is een moer, een moeras dus, gekenmerkt door slam en slijk (cfr. Mennen, Nederzettingsnamen in de Limburgse Kempen 2022, p. 136).

Een merkwaardige naamgeving duikt op in het Stratenveld:  Dievenkoop !  Je zou er een wilde complottheorie achter zoeken, 
 maar ons lijkt het hier om een spellingfout te gaan.  Bedoelde men misschien een 'dievenknoop' ?  Afgaande op de vorm van het Stratenveld
zou je geneigd zijn om deze interpretatie bij te treden.  Waren de scouts van Tervant hier al in 1850 op pad ?
Dievenknoop

 

 

 kadasterTervant12kadasterTervant15

 In den Dullaard:  nu industriezone

 

 dullaard1

 Heel wat weiland was voor gemeenschappelijk gebruik, van de gemeente dus,  het werd aangeduid als 'gemeen broek'.
Dellen waren lager, in een kom gelegen weiland. Niet voor niets werd een laag gevallen vrouw een del genoemd.
De dullaard ontleent er ook zijn naam aan, als samenstelling van del en aard (bouwland).
De Stevaard kan van steenveld komen, zoals de Stievelstraat ook suggereert.
De curieuze plek Hemelrijk betekent misschien grensgebied:  uit ham (grenzend aan bv. een waterloop, vgl. inham) en rike (gebied).

 

 Ulfort

 In den Ulford:  een uilenfort ?

Op het eerste gezicht moeten we de betekenis niet ver gaan zoeken:  de aanwezigheid van de Holen (Oelen, zie hierboven).
Het -ford deel zou dan makkelijk verklaard kunnen worden met -voord (zoals in Bekkevoort, Stevoort):  Oolvoord, een doorwaadbare plaats.  De 'Dijk van Oostham naar Beringen'  loopt dwars door den Ulford.  Den Ulfert zou dus zo de plek zijn waar je door de Holen naar Oostham kunt zonder natte voeten te krijgen.
Het enige wat tegen deze verklaring spreekt is de Ulfheide in Hulst, Tessenderlo.  Zou het toch van 'Wulf' , een wilgensoort kunnen komen ?  Laten we maar aannemen dat d'Ulfheide rechtstreeks afgeleid is van Ulfort, wat de aanwezigheid van de f kan goedpraten.

 

 ulford1

Helemaal oostelijk treffen we nog Horstendonck aan:  horst kennen we ondertussen als kreupelhout op een hoger gelegen land.  Dat is exact wat donk betekent:  een zanderige hoogte.

Links treffen we de bastaardvijvers,  wellicht een verbastering van biest:  met biezen begroeid.

 

Besluit:  Tervant was in vorige eeuwen een zompige uithoek van de Buitinghe.  Oudere inwoners herinneren zich nog al te goed dat ze
door de modder naar het dorpscentrum moesten stappen of fietsen.  Het gehucht lag dan ook geprangd tussen het overstromingsgebied
van de Winterbeek in het Noorden en de Zwarte Beek in het Zuiden.
De soms moeilijke bereikbaarheid van de kerk, de scholen en de winkels in Paal  zorgde ervoor dat Tervant in de 20ste eeuw op veel
vlakken een zelfstandig functionerende entiteit werd.
 

 

Laatst aangepast op 23 juli 2022