Een klank in het Buitings die voor de omgeving maar ook voor de mensen van de Buiting zelf als “typisch Buitings” ervaren wordt is de veel voorkomende “a(a)i”.  Men zegt dat het Buitings voor deze klank aanleunt bij het Getelands en Truierlands.  Om deze reden werd er ook gekeken naar hoe woorden met een “a(a)i/aa” klank in het Buitings in die twee dialectregio’s klinken. 
Het bleek echter dat grote delen van deze dialectregio’s voor woorden waar het Buitings een “a(a)i/aa” klank heeft,  een andere klank kennen (en andersom).  Over het algemeen kan er ook gezegd worden dat de “aa”-achtige klank in het Buitings ook meestal als “ai” of “aai” klinkt en in het Getelands en Truierlands er meer een “aa” te horen is.  In het Tongerlands, rondom Tongeren, komen wel “a(a)i” klanken voor die klinken zoals deze in het Buitings, maar ook in het Tongerlands is deze klank (net zoals in het Getelands en Truierlands) niet algemeen.  

In de gekozen woorden waar het Buitings consequent in elk woord een “a(a)i” klank heeft, hebben enkele plaatsen in de nabije en ruimere omgeving soms wisselende klanken.  Voor de gekozen woorden waren er voor een aantal plaatsen in de omgeving soms 2 of meer varianten te vinden.  Dan was het weer even zoeken naar de juiste klank… Ook werd er niet steeds voor alle plaatsen een dialectvariant voor elk woord gevonden in het gebruikte bronnenmateriaal of bleef beloofde informatie achter…                                                                     
Laat ons nu eens kijken naar enkele woorden die in het Buitings een “a(a)i” klank hebben en hoe deze woorden klinken in de omgeving.  De woorden die we voor deze aflevering ter vergelijking kiezen zijn “vijf”, “pijn”, “drie” en “knie”.  In Paal en Tervant is het “vèèf”, “pain”, “draai” en “knai”.  Voor “vijf” is het hier opvallend dat het Buitings hier een “èè” klank heeft (Fr. frère) zoals o.a. Beringen, Beverlo, Meldert, Tessenderlo, Oostham, Kwaadmechelen,…  Ook opvallend is  dat Lummen “vaif” zegt.  Verder is het in Lummen ook “pain”, “drai” en “knai”.  In de onmiddellijke omgeving kent geen enkele andere plaats een “a(a)i” klank in deze woorden.  Schaffen, Diest en Kaggevinne hebben voor “vijf” wel een scherpe naar de “ae” hellende “aa” klank.  Verder hebben Diest en Kaggevinne voor “drie” een “aa” klank (“draa”).  Voor de vier hier gebruikte voorbeeld woorden kan gesteld worden dat de “a(a)i” klank zich beperkt tot Paal (3), Tervant (3) en Lummen (4) in het noordwesten van onze provincie. In een verder stuk, waar er andere woorden ter vergelijking genomen zullen worden, komen enkele “a(a)i” klanken alleen geïsoleerd in het Buitings voor.

De woorden/klanken werden zo goed mogelijk weergegeven aan de hand van  beschikbare bronnen.  Het doel was vooral om verschillen in klank aan te tonen t.o.v. het Buitings.

Robby Vanesch.