Ook de vruchten van planten kwamen in aanmerking om er een drankje van te maken:  de vliersiroop, eventueel verrijkt met salie, was een aangeprezen middel tegen hoest en bronchitis.  

Om maar te zeggen:  een thee van plantaardige bestanddelen bleek dikwijls een probate remedie tegen verschillende ongemakken in het leven. Trouwens, maakt zelfs de bierbrouwer geen gebruik van dit principe ?  Bier is tenslotte ook een thee van granen en hop, die wat gepimpt wordt met gist en kruiden.  

Dat brengt ons bij die andere thee:  koffie. Een infusie van heet water in gemalen koffiebonen.  Het principe van thee dus. De geschiedenis van dit opwekkend drankje is meer dan duizend jaar oud.  Vanuit Ethiopië bereikten de koffiebonen via een Arabische omweg de Westerse wereld. Al verscheidene eeuwen is het drinken van koffie een teken van welstand.  

Is het moment aangebroken om koffie te gaan hamsteren ?  Dat de klimaatopwarming en de bijhorende droogte een nefaste invloed gaan hebben op de koffieproductie staat buiten kijf.  Helaas is het product ook niet onbeperkt houdbaar zonder verlies van kwaliteit en aroma. Hamsteren is dus alleen een oplossing op kortere termijn.

Wat deden onze voorouders in tijden van koffieschaarste ?  Er werd naarstig gezocht naar alternatieven die qua bitterheid konden wedijveren met de koffieboon.  Eikels waren er in overvloed, maar de smaak van eikelkoffie was niet om over naar huis te schrijven. Het feit dat paardenbloemwortels wel eens gebruikt werden om er thee van te trekken, bracht misschien een snuggere boer op het idee om datzelfde eens te proberen met de bittere chicoreiplant.
De gedroogde wortel (bitterpee, suikerijwortel) werd versnipperd en gebrand en bezorgde de minder welstellende mens (die was zoals in alle tijden in de meerderheid) een gedwongen-gesmaakt alternatief voor de koffie, evenwel zonder de opwekkende caféine.  Wie zich graag inleest in de productie van dit surrogaat kunnen we de novelle ‘Leven en dood in de ast’ van Stijn Streuvels aanbevelen, een gitzwarte en bittere metafoor voor de nietigheid van ons leven. De ast was een grote schuur met verscheidene verdiepingen, waar de gedroogde chicoreiwortels gesneden en gebrand werden en verwerkt tot chicoreipoeder.  Personages als Hutsebolle en Blomme werken er in hallucinante temperaturen van wel 50 graden, in een hels ritme van hazenslaapjes en uitputtende arbeid.  

Dit chicoreipoeder is al sinds 1800 populair als Ersatzkoffie, maar zeker in tijden van rantsoenering werd er graag naar teruggegrepen als redding in nood, als de echte koffie onbetaalbaar werd of gewoon niet meer te verkrijgen was.  Onze groot- en overgrootouders leerden van de bittere smaak houden, en in sommige huishoudens heeft men ook nu nog de gewoonte om een lepeltje ‘bittere’ aan de koffie toe te voegen. Het is blijkbaar een smaak die snel went.

Een fabrikant als Buisman speelde daar trouwens handig op in door gekarameliseerde suikerij te malen en als additief bij de koffie aan te bevelen:  Buismans Aroma is velen van ons nog welbekend.

Links:  een ast, waar chicorei gebrand werd,  rechts: Buismans 'bittere',  een koffie 'verbeteraar'

Een paar weken geleden postte onze medewerker Eddy Vandepoel (Focus History) in de Facebookgroep Paal,vroeger een ander alternatief voor koffie.  Het ingrediënt had hij aangetroffen in een oude inboedel: knèèp. De uitleg postte hij er achteraf ook bij: “ ... 'kneip' of gebrande gerst. Omdat koffie tijdens de oorlogsjaren heel zeldzaam was, verhitte men gerst in een pan op de Leuvense stoof. De gerst werd verhit totdat die bruin werd. Na afkoeling werd de gebrande gerst gemalen met de koffiemolen. Van het gemalen goedje werd een koffievervanger gemaakt ". 

Over de vindingrijkheid van onze voorouders in de 1ste wereldoorlog om Ersatzproducten te ontwikkelen kun je nog eens deze bijdrage herlezen:

http://www.paalonline.be/cms55/paal-vroeger/paal-in-wo-1/item/767-paal-in-de-groote-oorlog-14-voeding-en-voedselhulp

Kneipp is nu nog altijd een bekend merk van verzorgingsproducten die met kruiden te maken hebben.  Het was de Beierse priester Sebastian Kneipp die in de 19de eeuw een van de grondleggers was van de natuurgeneeskunde.  Hij promootte ook zijn ‘Kneipp’-koffie van gebrande granen als vervanger voor de ‘ongezonde’ koffie, caféine en alcohol stonden namelijk op zijn zwarte lijst. 
In feite is het dus gebrande mout (malt) zoals die ook gebruikt wordt om donker bier te produceren.  Of de ‘knèèp’ even lekker smaakt als een Westvleteren laat ik aan jullie beoordeling over. Mijn keuze ligt al vast.