Print deze pagina

De vrouw van Sinterklaas

sint barbaraDat het Sinterklaasfeest een mengeling is van eeuwenoude heidense en christelijke tradities, is ondertussen algemeen geweten.  De legende van de bisschop van Myra behoort tot onze literaire canon, om eens een woord te gebruiken dat aan een politiek geïnspireerde revival bezig is.  De link met Sint Barbara is echter minder bekend.  Daarvoor heb je een stukje op paalonline nodig.

De naam Barbara verraadt natuurlijk al de wilde natuur van het Wijf, niet voor niets deelt ze haar etymologie met berbers en barbaren.

Van oorsprong was ze nochtans een rijkemansdochter, zo leert ons de legende, die haar bestaan situeert ergens in de derde/vierde eeuw na Christus in Nicomedië, het huidige Izmit in Turkije.  Izmit ligt een beetje zuidoostelijk van Istanboel,  in die eeuwen nog Constantinopel dus, in de eeuwen daarna het centrum van de Christelijk Orthodoxe religie.

De vader van Barbara had zo zijn zorgen met dochterlief. 

Om de jonge mannen in zijn stad te te beschermen tegen haar avances liet hij haar opsluiten in een toren.  Puur om haar vader te pesten bekeerde zij zich dan maar tot het Christendom, wat in de eerste eeuwen van onze jaartelling een behoorlijk rebelse daad moet geweest zijn.  Voor de arme vader zat er niets anders op dan zijn dochter eigenhandig te onthoofden, omdat er zelfs in die toren geen huis met haar te houden viel.

Het Christendom deed vervolgens waar het goed in was, Barbara werd als martelares beschouwd en heilig verklaard.  Eens ze die status bereikt had kon ze met haar toren en al het rijk der legenden onveilig maken. 

Ondertussen, in Myra, helemaal in het Zuiden van Turkije: bisschop Nicolaas maakt naam als wonder- en weldoener.  Hij sterft ongeveer in dezelfde periode als Barbara en mag eveneens als goedheilig man de eeuwigheid met haar delen.

Beide heiligen zullen samen Europa veroveren in de eeuwen die daarop volgen:  zo zijn zij de eerste Turkse immigranten, lang voor er van de islam sprake was.  Het is weinig waarschijnlijk dat ze mekaar tijdens hun aardse bestaan in levenden lijve hebben ontmoet, maar als heiligen werden ze wel een koppeltje:  4 en 6 december op de heiligenkalender, de heilige Sabbas werd tussen hen in geschoven als een soort chaperon, om het niet te erg te laten opvallen. Nu, op zich was dat in de middeleeuwen geen probleem, zelfs Petrus die toch als de eerste paus beschouwd wordt, was gewoon getrouwd.  Het celibaat werd pas echt opgelegd door het Eerste Lateraanse Concilie in 1123, maar zelfs eeuwen na het concilie werd gewoon gedoogd dat de pastoor een meid voor alle werk in huis hield.

Het is in deze periode dat de Heilige Nikolaas als Sinterklaas de grote kindervriend aan zijn opmars begon.

zwarte mietZijn komst op 6 december is al dagen op voorhand voorbereid (in Nederland wordt hij trouwens al op 5 december gevierd),  verwachtingen maken onze kleuters in een brief  aan de Sint kenbaar.  Zijn assistent (m/v) komt al eens langs om snoepjes te strooien, de brief op te halen en speculaaskoek of iets in die aard achter te laten.  Kwestie van de spanning op te bouwen. Wie anders zou deze rol beter kunnen vervullen dan de landgenote van de Sint, die samen met hem naar Europa gekomen is en haar feestdag op 4 december heeft geclaimd ?  Het moet zijn dat door de celibataire druk in de katholieke geloofsgemeenschap de vrouwelijke essentie van de assistentie helemaal versluierd en versmoord werd vanaf de late middeleeuwen.  Hoewel, hier en daar duikt in de folklore nog een Zwarte Miet op, zwart op wit bewijs dat Nicolaas gewoon een vrouwelijke partner had om hem bij zijn werk te helpen.  Wat lezen we bv. in (1) ?  Dat er in Zuid-Duitsland nog altijd een Sinterklaaswijf (Nicolaweibl) open en nou ja, niet echt bloot rondloopt, dat er in Friesland nog sprake is van een Sintele naast de Sint, dat op het Duitse waddeneiland Borkum, vlak voor de Nederlandse kust, St.-Nicolaas nog steeds een vrouw heeft? Zij wordt Wiefke genoemd, draagt een katachtig masker van zwijnenhuid en deelt koekjes uit aan kinderen die lief en vlijtig zijn geweest, zo meldt O. van Tongeren in een lezersreactie.  Om het verhaal compleet te maken, let nu op:  in Venray (Limburg) heet zij Sinte Berb, zij was de vrouw of de huishoudster van Sinterklaas.  In vorige eeuwen vroegen kinderen snoepjes in de schoen aan Sint Barbara !

Daarmee heeft onze vriendin uit Turkije de rol overgenomen van Vrouw Holle, de geest van moeder Aarde, die in de oud-Germaanse tijden, toen onze streken nog niet gekerstend waren, de hutten binnenkwam via het rookkanaal om geschenken te brengen.  Ook de link met de pakjes onder onze kerstboom is hier makkelijk gelegd.

Misschien moeten ze bij de Verenigde Naties wat meer paalonline lezen voordat ze de lage landen van lage racistische intenties beschuldigen.  Dat Zwarte Piet niet meer voorgesteld wordt als een vrouw hebben we vooral aan het celibaatminnende Vaticaan te danken !  Dat Zwarte Piet een karikatuur van een inferieure zwarte medemens zou voorstellen ?  Hoe komen ze erbij ? Er zijn genoeg blanke vrouwen die hun lippen vurig rood schminken en oorringen dragen, daarvoor zijn ze tenslotte vrouw, het is hun vorm van aandachttrekkerij. Waarom zou dat voor donker getinte vrouwen niet mogen werken ?

Waarom zou onze Piet een metamorfose naar alle kleuren van de mensheid moeten ondergaan ?  Laat hem gewoon opnieuw de vrouw van Sinterklaas zijn, daar zijn genoeg argumenten voor te vinden en we zijn meteen van al dat racistische gezeur af.  Leve het gemengde huwelijk !  Sinterklaas en Zwarte Miet, onze volkseigen Jeroom en Elodie Ouedraogo avant la lettre, een voorbeeld van integratie.  Mooier kan het toch niet? 

Al gaan we nu weer de feministen en de mijnwerkers op ons dak krijgen:  Sint Baar, de Assepoester in het Sinterklaashuishouden ???  Tja, ze kan zich toch moeilijk onder de kompels mengen in de waszaal. Dan blijft ze maar zwart, van de steenkool of de schoorsteen of van Berberse nature.

 

Zwarte Piet

Heeft Sinterklaas een knecht

die slaafs doet wat hij zegt?

Is onze sint racistisch

neokolonialistisch?

Welnee, de brave man

is geen witte tiran.

Meer dan Sint-Nicolaas

speelt Zwarte Piet de baas.

Piet is geen domme Moor

met tanden van ivoor:

hij dankt zijn zwarte kleur

gewoon aan de grimeur.

Piet is geen boze nikker

en geen kinderverschrikker.

Hij knijpt een oogje toe

en geeft nooit van de roe.

Piet is vandaag een vrouw

die schuift door elke schouw.

Zij heeft een roetzwart smoel,

want black is beautiful.

Paul Claes

 

Paul Claes (1943) is auteur, classicus, erehoofddocent aan de KU Leuven en gevierd literair vertaler

 

bronnen en meer leesvoer:

(1) https://www.abedeverteller.nl/de-vrouw-van-sinterklaas/

https://cultuurondervuur.nu/wp-content/uploads/2017/11/COV_17_LES_Docenthandleiding_internet.pdf

https://www.propop.be/assets/uploads/20/downloadbestanden/Geschiedenis_van_Sinterklaas.pdf

https://lib.ugent.be/fulltxt/RUG01/002/212/662/RUG01-002212662_2015_0001_AC.pdf (blz.23-24)

https://volkskunde-limburg.be/wp-content/uploads/2019/04/Sint-Barbara-Beringen-Rob-Boyon-2008.pdf

Laatst aangepast op 5 mei 2026
Log in om reacties te plaatsen